antepliceye benzeyen agizlar

maraş ağzı antepliceyle nerdeyse aynı, geliyür demeleri hariç...

antakyalılar nolucu, noluk, o nası hanek kele gibi cümleler kuruyolar. sonuçta halebe yakın

kilisi söylemiye bile gerek duymoorum

osmaniye zaten dibimiz. vurgular hariç diğer özellikler antepliceyle aynı.

urfa ağzına gelince. vurgu-aksan olarak benziyor evet, çünkü arapların etkisnde var. ama anteplice türkmen kökenli olduğu için anteplicenin kelimelerinin çoğu urfa ağzına bayaa bi yabancı kalıyo. yapıya bakınca gediy, dey gibi şimdiki zaman ekinden başka bi benzerlik yok. urfa ağzı da türkmen kökenliydi fakat zaman içinde kürtçenin çok fazla etkisnde kaldı. yani incelendiğinde antakya şivesi antepliceye çok daha fazla benziyor. ama dıştan bakıldığında evet urfa şivesi antepliceye daha çok benziyo gibi geliyo. yani batıdağ adamların urfa-antep şivesi gibi salakça bi sınıflandırma yapmaları genellemelerden kaynaklanıyo. halbudaa ona antep-maraş şivesi denmeli.

(bkz: anteplice dilbilgisi)

yav o deel de enteresan olan şu iş. taa eğedeğ adamların kelimeleri bize benzey. zamanında oraları antepliler mi basık needikler :d yoksa bütün türkiyenin kökeni antepliler mi :d yanı buu tdknın anadolu aazları sözlüünü gördüüm saat aklımı yitirici kimi oldum (http://tdkterim.gov.tr/ttas/ ):

süllüm (i)
merdiven. [ derleme sözlüğü c: 10 ]
-aydın
-tokat...

küşümlenmek
2. utanmak, sıkılmak: senden para istemeğe doğrusu küşümlendim. [ derleme sözlüğü c: 8 ]
-gaziantep
-konya

övez (ii)
2. küçük sinek. [ derleme sözlüğü c: 9 ]
alcı, darıveren *acıpayam -denizli

[çükündürük]
pancar. [ derleme sözlüğü c: 3 ]
*bergama -ızmir
-gaziantep
*haymana -ankara

pirpirim (i)
semizotu. [ derleme sözlüğü c: 9 ]
çine *bolvadin -afyon
-aydın
-kütahya

diya (ii)
ışte, orada anlamında kullanılır. [ derleme sözlüğü c: 4 ]
*dinar köyleri -afyon
*kargı -çorum

hanek
2. konuşma: ne hanek ediyorsun? [ derleme sözlüğü c: 7 ]
-ıstanbul //istanbul dey laa
gaziantep
-maraş

nanca
3. ne kadar: akşama nanca vakit var. [ derleme sözlüğü c: 9 ]
*emirdağ -afyon
-bolu

gidişmek (i)]
kaşınmak [ derleme sözlüğü c: 6 ]
sofular *eğridir -isparta
-burdur
kösten, honaz, ishaklı *çivril, bereketli *tavas, darıveren *acıpayam -denizli

...

türkiyedeğ herkeş istanbul aazının eyle eşşee olmuşkine kim nası haneg ediy bilmey kimse. meersem herkeşinki æynı kimiymiş. ey amma şu var biz batıdağ yer yanı istanbul aazıynan konuşuy bellediimiz için bu işler bize taaf geliy.
k harfini g olarak kullanmak ordu ve yöresinde kullanılmaktadır. bugün deynekçinin teki "sen bizim oradansın kesin" dedi. "de get" dedim "allahın delisi. ben antepliyim aam. oğlumun çüküni yi."
thesecaatin verdiği lkinkte yaptığım tarpadanak aramasına göre istanbul ağzıyla da benzerliimiz varmış herhal antep uşaa orayada belletiy antepliceyi
azeri lehçesi ile antep şivesinin de bir çok ortak kelimesi var.(bkz: neçe?)
adiyaman tarafinda besni ve gölbasi agizlari. özellikle kelimeler cok benzer.
kele, yorum, dombalak, haarda, nece, böyük, güccük vs bir cok kelime benzerlik tasir antapliceyle.
malatyalıların lehçesi de hemen hemen antepli lehçesine benzer. bazen vurguları değişik olsada en az bir antepli kadar anteplice konuşuyormuş gibi olurlar. hatta anteplimisin sen diye sorduklarımda olmuştur.
karadeniz ağzı, evet evet ne alaka diyeceksiniz ama çok benzerlikleri vardır. vurgularımız değişik olsa da cümle yapılarımız ve kelimelerimiz birbirine benzemektedir.
gomşu il adanadan seçmeler *

çımmek : yıkanmak, yüzmek ( kanala gidek çimek )
küncü : susam ( benim pidenin küncüsü bol olsun emmi )
zıbıl : çok (dün zibil gibi balık tuttum)
gillık : küçük
kele, galan, taman : (cümlelerin sonuna gelir, nereye koyarsan koy uyar ) dur kele, gel galan gibi
zaar: galiba
zorsunmak: üşenmek
dulda: kuytu
elbız: örümcek ağı
çemırlemek: kıvırmak, sıyırmak (paçaları çemirle haa)
baam: bakalım (dur baam düşünürük)
düneyn: dün (düneyn caddede kaza oldu laa)
böon: bugün
ötaaçe: öbür taraf
ötüyüz: öbür yüz (yan taraf)
kizinmak: isınmak
kizdirmak: isıtmak
cülük: civciv
püsük: kedi
naylon: traktör römorku
muşamba: poşet
helke: kova
depme: bidon
tumdurmak: batırmak (la balık mantarı tumdurdu haa )
cincik : cam
dınelmek: ayakta durmak
hemı: değil mi?
balcan: patlıcan
abbovv : amann, hadi bee, hadi yaa
aşortmen : eşofman
çul: kilim, hasır
cibartmak : birinin çıplak yerine vurunca orayı kızartmak
ficitmak: fırlatmak
gulle: misket, bilye
cilik: çürük
cıbılıyet: gelmiş, geçmiş
döş: göğüs
baar: gırtlak (sıcaktan baarım yandı laaa )
essah: sahi
anarya: geri vites
dari: mısır
sirt: elbise, üstbaş
teker: bisiklet
sokum: dürüm, ekmek arası
zibarmak: uyumak
gülle: misket
çul: kilim
giresunluların konuşmaları.
geliym, gidiym, bilmiym şeklindeki konuşmalarımızın kendi ağızlarına benzediğini söyleyen bir arkadaşın yalancısıyım!
ordu ağzı. æam şu videoyu kesin seyredin. şog edici bişey****

http://ordu52.org/watch_video.php?v=47098f2f02b71f9
alın æam... 3 senedir baa ööke veren memleket dengizli'den taaf benzerlikler:

gahbeerif**
cuvara
yunmak
zaar
balcan (bazarda balcan balcan dey satıylar patlıcanı)
mahana
yalançı
köv
sovan
neyneyon = neyneyn
gazata = gazata
gonşu
deye = dey, deyn
daş
balcan
gidişmek
(bkz: biyoo)
çödürmek
barbar*
biyon = binaan
bubeng = bubeyn
aneng = aneyn
aaşam
deeze
laylon
dorgu
örgenmek
oklaa
artı
nişleyon = nişleyn
bakmeyom = bagmeym*
ordamıng

fılan æam... buralıkda da, bizim antep ulaması kimi bi ulama var. yanı bizim anteplice kimi gompæg bi dil. ne deyler zar zor angeyg.
sanırım kayseri ağzı biraz benziyor. geniş aile dizisindeki karakterler bazen anteplicede kullanılan deyimler, kelimeler kullanıyor. acaba yazarı anteplimi diye baktım kayserili imiş.
giden gün 2007 yapımı,son buluşma isimli,yaşayan son üç kurtuluş savaşı gazisinin buluşmasını anlatan filmi izledim.dedelerin hepsi 100 yaşının üzerinde.gonuşukları o ğaden anteplicey angdırıy ki görmeez lazım.

edit: dedelering biri çorum,biri eskişehir,biri de konya'lı.*
samsunlu komuşumuz antebe ögü kelimeler hariç, antepli kimi gonuşurdu. giresunluların da öyle konuşması muhtemel.
antep ağzı'na birçok lehçe birçok yöremizde, güzel anadolumuzda benziyor, benzerlikler gösteriyor.
bu kullandığımız kelimelerin köklerine bağlı.
mesela bizim dilimizdeki bazı kelimeler arapça'dan, bazı kelimeler farsça'dan, bazı kelimeler türki cumhiriyetlerden gelmiş.
bazıları ise temiz ve arı osmanlı lehçesinden kalma.
yıllar boyu kelimeler cümleler götürmüşüz kültürümüzle beraber antepliler olarak gittiğimiz yere.
kelimeler, sözler, hanekler getirmişiz gidip geldiğimiz yerlerden ve farkında olmadan dilimize monte etmeye çalışmışız.
kültürler hep birbirini etkilemiş.
geçtiğimiz kasım ayında bir grup arkadaş ile otobüs yolculuğu yaptık.
grubumuzdakilerin çoğu gaziantep'li değildi. çok önemli bir bürokrat vardı ve benim eşime birşey alıp verirken, birşey isterken avrat dememe hayret ediyordu.
3 günlük gezi devam ederken bana birkaç kez
-avrat değil hanımefendi
de diye önerilerde bulunan o bürokrat, eşine farkında olmadan:
-avrat şu kazağımı ver
diye ricada bulunmuştu farkında olmadan.
yani dilimizi taşıyan, lehçemizi taşıyan, ağzımızı taşıyan bizleriz.
eğer antepçe'ye yabancı sözcükler, cümlecikler, söz öbekleri karışıyorsa bunu da getirip bu dilin içine "sohan" gene bizleriz.
kültürler birbirini etkiliyor ve etkilemeleri de çok normal.
son yıllarda bi de televizyon denilen evimizin içine biz farkında olmadan girip bizi etkiliyen, dilimizi etkileyen, hayatımızı etkileyen, gelenek ve göreneğimizi etkileyen bir sihirli kutu var.
dilimiz, lehçemiz ve antepçemiz ister istemez etkileniyor.
baksanıza kimimiz kıble, kimimiz gılbe, kimimiz gılba diyebiliyoruz.
biz tv dizilerinde konuşulan antep lehçesini beğenmiyor isyan çıkartıyoruz ama bu diziyi antep dışındaki başka illerde izlleyenler etkilenebiliyor ve oradaki kendilerine ilginç gelen konuşmaların etkisi altında kalıp günlük hayatlarında beğendikleri o cümleleri antepçe sanarak kullanabiliyorlar.
denizli'nin birçok yerinde benzer kelimeler kullandığımızı bir şair ve yazar arkadaşımla yemekte otururken farkettik.
bursa'daki cumalıkızık köyünde gördüm ki, çoğu kelimelerimiz aynı.
azerbeycan'lı bir arkadaşıma dert yanarken bana
-sen bu cümleleri nereden örğendin yaa..
dediği oldu.
antep'lilerin bir bölümünün zaten yozgat, tokat gibi illerle de göçerlik ve türkmen kültürü nedeniyle ilgileri ve ortak cümleleri var.
komşu illerimiz maraş, hatay, urfa, osmaniye, adıyaman'da bizim ağzımız kullanılabilirken, zaman zaman onların ağzına kaçan cümleleri bizim antepçede görmemiz de mümkün.
en son bodrum ile gaziantep arasındaki farklar da sıtkı severıoğlu'nun başkanı olduğu gaziantep turizm derneği tarafından bastırılan takvimde ortaya çıkmıştı.
mesela bizdeki kavaklık'ta hiçbir kavak ağacı olmamasına rağmen yeşillik olduğu için kavaklık diyoruz.
o takvimde yer alan bilgilere göre bodrum'dakiler de yeşillik alana kavaklık diyorlar ve ağzımızla benzeşen cümleler, kelimeler kullanıyorlar.
bu da gösteriyor ki aslında ağızlar, lehçeler birbirlerinden çok etkileniyorlar.
istanbul ankara gibi illere yaptığımız iş ziyaretlerinde o tv dizilerinden kalan aslında bize garip gelen cümlelerin antepçe diye kullanıldığına ve bize yutturulmak istenmesine tanık olabiliyoruz.
buradan vardığımız yargı şu ki;
insanlar, diller, geziler, gelenler, gidenler, tv dizileri, şarkı-türkü,gazel-hoyrat uzun havalar dili yayıyor.
bugün türkçe'yi en saf en arı kullanan karacaoğlun'un gaziantep'li olduğunu veya uzun bir müddet antep dolaylarında yaşadığı için gaziantep'e methiyeler dizdiğinui dil ile ilgisi olanlar hariç çoğu kimse malesef bilmiyor. bkz : (#51300)
sonuç : bizi yaşatan dilimizi, biz de konuşarak yaşatıyoruz.
anteplice kendinden başka hiçbir ağıza benzemez.
ancak başka ağızlar antepliceye benzeyebilirler ve kültürlerarası değişim nedeniyle bu çok normaldir.
antepçeyi ve ağzımızı geleceğe taşımaya da tüm antepliler hepimiz ve özellikle biz eşkili ufak sözlük yazı ailesi olarak mecburuz.
şunu da unutmayalım:
antep'çe sadece antep'te değil, nerede bir antep'li yaşıyorda oradadır ve orada yaşamakta ve yaşatılmaya çalışılmaktadır.
kilis agzı yer yer antepçe ile benzerlikler gösterir. yıllar yılı etkileşim vardır olmuştur ve hep olacaktır.
yahşi cazibe dizisindeki cazibe'nin konuştuğu pek çok kelime, azerice ile ortak kelimelerimizin olduğunu gösteriyor şu aralar.
sabah bozulan buzdolabı için telefon açdım derdimi anlattım .sekreter bayan sağolsun yardımcı oldu ama gonuşması banga yeen şirin geldi.derdimi anladıp cumartesiye randevu aldım ve en sonunda son bir soru kızım anteplimisin?dedim.yozgatlı olduğunu söyledi.ama çok benziyordu konuşması.telefonu kapattıkdan sonra avrada; bak avrad yozgatlıymış .demekki orada da bozoklar denen türkmen boyu oldou için haneklerimiz yeen benzey dedim.ayrıca üniversitede iran azerisi olan arkadaşlarla,daha sonra veteriner hekim olarak zaman zaman sarp gümrüğünde azerbaycan azerileriyle halis antep lehçesiynen gaayetde gözel anlaşıydık.o zaman lütfen kilisli gardaşlarımız bize hagsızlık edmesinler.ne deyler bizimçun"ağey bizim dilimiz ıstambul dilini okşooorrr,sizinkisi bokloooorrr " yok gardaşım ıstambulu neyim bilmem ama bizim dilimiz türk gardaşlarımızın dilini okşoorrr.heç de deeşdirmiye niyetimiz yogg
  • /
  • 2